Gdy para idzie w gwizdek

Andrzej Kłosiński

Gdy para idzie w gwizdek..

 

Niszczą, szczekają, nie potrafią usiedzieć spokojnie na miejscu, boją się lub przeciwnie - są agresywne. Czasami tracą zainteresowanie światem i wycofują się. We wszystkich przypadkach niewątpliwie cierpią, a my wraz z nimi, jeśli jesteśmy bezradni wobec zachowania naszego pupila. Czy psy pewnych ras czy typów mają skłonności do określonych zaburzeń zachowania? Nie jest łatwo odpowiedzieć w prosty sposób na to pytanie, zwłaszcza że nie ma, o ile mi wiadomo, szczegółowych badań na ten temat. Szczerze mówiąc trudno sobie wyobrazić takie rzetelne badania, bowiem zachowanie, zwłaszcza problemowe rzadko kiedy daje się wytłumaczyć w prosty sposób. Najkrócej rzecz ujmując, na zachowanie mają wpływ czynniki związane z funkcjonowaniem układu nerwowego takie jak aktualny stan zdrowia, przebyte choroby czy dieta, czynniki związane z uczeniem się, zarówno wczesnym uczeniem się, socjalizacją jak i doświadczeniami w późniejszym okresie. To jak pies zachowuje się w konkretnej sytuacji wynika także z dziedziczonych wzorców zachowania właściwych dla typu czy rasy oraz z aktualnej sytuacji związanej z poziomem zaspokojenia potrzeb i obecnością bodźców wywołujących stres. Zastanawiając się nad tym jakie potencjalne trudności może sprawiać pies danej rasy należy wziąć pod uwagę szczególnie wspomniane wzorce zachowania. Czym więc są wzorce zachowania? Przez wiele lat selekcjonowaliśmy psy do wykonywania określonych zadań wzmacniając pewne zachowania i eliminując inne. Sznaucer jest doskonałym stróżem alarmującym szczekaniem pojawienie się obcych osób w pobliżu swojego terytorium, a beagle potrafi niezmordowanie tropić ślad zwierzyny nawet z dala od myśliwego. Retrievery z kolei doskonale wyszukują i aportują postrzelone ptaki ściśle współpracując z człowiekiem. Aby psy były użyteczne swoje zadania muszą wykonywać niezawodnie, a więc z radością i pasją. Dlatego też prezentowanie wspomnianych zachowań daje psu satysfakcję, a mówiąc językiem neuropsychologii, aktywuje mózgowy układ nagradzania. Brak satysfakcji natomiast powoduje przykre uczucie zwane frustracją, będące przyczyną stresu i mogące prowadzić do trudności z zachowaniem. Pomijając przypadki, kiedy zaburzenia zachowania mają podłoże medyczne (w praktyce są to nieliczne sytuacje) problemy behawioralne polegają często na tym, że pies prezentuje swoje naturalne zachowania w niewłaściwy, często wygórowany sposób lub w nieodpowiedniej sytuacji - sznaucer szczeka z byle powodu, owczarek niemiecki atakuje ludzi na spacerach, a husky czy beagle wykorzystują każdą okazję do wypraw na własną łapę. Oczywiście w każdym przypadku konstelacja przyczyn zachowania jest inna jednak zawsze pies przeżywa napięcie i próbuje je w jakiś sposób rozładować. Obrazowo mówiąc para idzie w gwizdek, a jaki to gwizdek zależy w dużej mierze od właściwości zachowania rasy czy typu psa. Psy myśliwskie i pasterskie zaganiające będą miały większą skłonność do tropienia czy pogoni za kurami sąsiadów, psy zaprzęgowe zrobią wszystko by powłóczyć się po okolicy, psy stróżujące będą budzić nas w nocy głośnym szczekaniem z byle powodu, natomiast psy ras obronnych, bojowych, owczarki strzegące stad czy teriery łatwiej zareagują agresją w trudnej dla siebie sytuacji. Agresja jest jednym z najczęstszych problemów z jakimi zgłaszają się opiekunowie psów do behawiorystów. To czy pies będzie miał skłonność do zachowań agresywnych zależy w dużej mierze od dziedziczonych wzorców zachowania w sytuacji zagrożenia. Ogólnie rzecz biorąc psy możemy podzielić na takie, które w sytuacji zagrożenia reagują aktywnym odruchem obronnym (walką) i takie, które reagują biernym odruchem obronnym (ucieczką, wycofaniem się lub próbą załagodzenia sytuacji). Psy do towarzystwa czy psy ras zaprzęgowych rzadko okazują otwartą agresję i wolą uniknąć niebezpiecznej sytuacji wycofując się z niej. Nie ma w tym nic osobliwego, bo od wieków były selekcjonowane właśnie pod kątem takich reakcji. Husky, który mógłby ugryźć boleśnie innego psa czy człowieka (choćby tylko rozrywając rękaw kurtki przy czterdziestostopniowym mrozie) stanowił śmiertelne niebezpieczeństwo dla całego zaprzęgu i człowieka podróżującego setki mil od ludzkich siedzib. Dlatego psy ras pracujących w zaprzęgach choć prezentują bogaty język sygnałów grożących, niezwykle rzadko atakują i gryzą. Przeciwny biegun stanowią psy ras bojowych i obronnych. W sytuacji konieczności obrony lub walki na śmierć i życie mało jest miejsca na savoir vivre. Trzeba działać błyskawicznie, zdecydowanie i nie zwracać uwagi na ból lub zranienie. Stąd też psy tych ras łatwiej reagują agresją na przykład w sytuacji frustracji ważnych potrzeb związanych z aktywnością. Ogólnie rzecz biorąc psy ras użytkowych mogą sprawiać większe trudności z zachowaniem, jeśli żyją w warunkach ograniczających ich aktywność. Na przykład jamniki pozbawione możliwości zabaw opartych na instynkcie łowieckim i spędzające życie na kanapie, stosunkowo często stają się pobudliwe i agresywne, nierzadko też uciekają na spacerach w pogoni za tropem czy widokiem innych zwierząt. Znany powszechnie syndrom wściekłości spanieli można podobnie tłumaczyć ograniczeniem możliwości realizacji wrodzonych zachowań łowieckich, choć wynika on niekiedy, jak wskazuje literatura, z dziedzicznych cech tej rasy.
Oczywiście każdy pies może zareagować agresją, kiedy nie ma innego wyjścia lub kiedy nauczył się, że to jedyny skuteczny sposób obrony lub uzyskania określonej korzyści. Jednak dziedziczone cechy zachowania związane z rasą sprawiają, że niektóre psy łatwiej i szybciej stają się agresywne i wykorzystują agresję dla rozładowania napięcia i uzyskania satysfakcji, jeśli nie mają innych możliwości.
Psy ras ozdobnych i do towarzystwa zdecydowanie częściej bywają lękliwe i częściej reagują stresem w sytuacji braku kontaktu z człowiekiem. Jest to w dużej mierze spowodowane wychowaniem. Małe pieski częściej chronimy przed potencjalnym niebezpieczeństwem i izolujemy od doświadczeń, bo uważamy, niesłusznie zresztą, że w świecie, gdzie wszystko jest duże, w każdej chwili może stać im się krzywda. Nic dziwnego, że mała chihuahua noszona nieustannie na rękach czuje się nieswojo zostawiona oko w oko z gotowym do szalonej zabawy labradorem. Nie jest to rzecz jasna regułą, bo znam dwa psy tej rasy, które codziennie dzielnie maszerują ze swoja panią do autobusu, jadą z nią ponad godzinę do pracy, a po południu wracają do domu w ten sam sposób. Bywają także niekiedy w jednostce wojskowej w towarzystwie swojego pana, który jest komandosem.
Tak zwany lęk separacyjny, kiedy to pozostawiony samotnie pupil niszczy, zanieczyszcza dom, szczeka lub wyje, częściej przeżywają psy mające większą potrzebę bliskości z człowiekiem, blisko z nim współpracujące i obdarzone żywym temperamentem. Choć powody lęku separacyjnego mogą być różne (m.in. pobyt w schronisku czy po prostu brak przyzwyczajenia do przebywania w samotności) częściej w mojej praktyce spotykam przedstawicieli ras do towarzystwa, teriery, jamniki, niektóre owczarki - niemieckie, belgijskie czy PON-y. Psy ras użytkowych częściej odreagowują stres niszcząc domowe sprzęty lub szczekając, rasy do towarzystwa natomiast częściej zanieczyszczają mieszkanie i wyją. Psy w typie molosa najrzadziej, według mojej oceny, przeżywają stres związany z izolacją, choć z drugiej strony zdecydowanie częściej obdarzone są lękliwością temperamentalną, a więc związana z czynnikami dziedzicznymi. Panuje dość powszechny pogląd, że polskie linie niektórych psów tego typu mają dziedziczną skłonność do lękliwości. Doświadczenia mojej praktyki zdają się potwierdzać tę tezę, często bowiem mam do czynienia z lękliwymi mastifami czy berneńczykami.
Niezwykle cenne i interesujące mogłyby okazać się badania sondażowe wśród hodowców i właścicieli psów najbardziej licznych w Polsce ras. Wyniki takich sondaży mogłyby wskazać najczęstsze problemy z zachowaniem występujące u przedstawicieli danej rasy i mogłyby stanowić cenną wskazówkę zarówno dla hodowców jak i dla osób zainteresowanych nabyciem szczeniaków. Takimi badaniami powinien być zainteresowany w sposób szczególny Związek Kynologiczny, którego celem jest doskonalenie ras, także doskonalenie pod względem charakteru i usposobienia.
Od ponad stu lat selekcjonujemy psy głównie pod kątem ich wyglądu, nie zwracając praktycznie uwagi na właściwości ich zachowania. Psy przestały być w ogromnej mierze zwierzętami użytkowymi i stały się zwierzętami do towarzystwa. Stąd też ich dziedziczone wzorce zachowania i potrzeba ich prezentowania staje się często kłopotem dla opiekunów. Przeciętny pies pasterski pomagający pasterzom w prowadzeniu stad owiec czy bydła przemierza dziennie ponad 60 kilometrów. Nic dziwnego, że jego kuzyn, mający w genach tak silną potrzebę aktywności nie czuje się dobrze wiodąc żywot kanapowca w wielkomiejskim osiedlu. Nie ma rzecz jasna sensu kupowanie wraz z border collie łąki i stada owiec, należy jednak zaspokoić jego potrzeby bawiąc się z nim czy uprawiając sport. Z uwagi na specyficzny mechanizm selekcji ostatnich lat, współczesne psy jednej rasy różnią się pod względem potrzeb związanych z aktywnością i dziedziczonymi wzorcami zachowania i ogólnie nie potrzebują aż tyle ruchu i pracy co ich przodkowie. Dobrym tego przykładem są owczarki niemieckie. W tej rasie, jednej z niewielu tradycyjnie użytkowanych do tej pory, doszło do wyodrębnienia dwóch typów psów: użytkowych z silnym instynktem łowieckim i ogromną potrzebą aktywności oraz owczarków, nazwijmy to wystawowych, mających umiarkowane tego rodzaju potrzeby. Niektóre rasy w wyniku selekcji utraciły niemal całkowicie tradycyjne cechy zachowania, czego przykładem jest choćby yorkshire terrier, jeszcze kilkaset lat temu wybitny szczurołap, a dzisiaj delikatny pieszczoch i kanapowiec nie opuszczający rąk swojej pani. Selekcja hodowlana nie uwzględniająca właściwych rasie wzorców zachowania sprawiła, że możemy dziś spotkać zarówno agresywne husky jak i lękliwe owczarki niemieckie. To także jedna z przyczyn pojawienia się zawodu behawiorysty i potrzeby specjalistycznej wiedzy na temat radzenia sobie z zaburzeniami zachowania. Nierzadko kupując psa określonej rasy dostajemy pudełko pełne niespodzianek, które mogą stwarzać mniej lub bardziej poważne problemy. Warto więc decydując się na szczeniaka danej rasy na której właściwościach zachowania nam zależy, poświęcić nieco czasu by poznać przynajmniej zachowanie najbliższych przodków naszego pupila. Warto też zastanowić się czy warunki jakie potrafimy psu zapewnić zaspokoją jego potrzeby związane z poziomem aktywności i specyficznymi wzorcami tej aktywności, takimi jak tropienie, aportowanie czy stróżowanie.

(Tekst artykułu opublikowanego w miesięczniku Mój Pies - grudzień 2007)

Andrzej Kłosiński

Wybierz tematykę artykułów

Obroże Elektryczne - O czy milczą ich producenci...

Dr Robert Falconer-Taylor, Centre of Applied Pet Ethology (COAPE) UK Tłumaczenie: Małgorzata Barnaś Nie zaprzeczamy, że niniejszy artykuł jest jednostronny – opowiadamy się w nim przeciwko stosowaniu obroży elektrycznych w szkoleniu psów. Co więcej, wszystkich twierdzących, że przedstawione tu informacje są zbyt…

więcej

Genomy współczesnych psów i wilków

  Genomy współczesnych psów i wilków dostarczają nowego wglądu w proces udomowienia The University of Chicago Medicine 16 stycznia 2014 Tłumaczenie: Andrzej Kłosiński, COAPE Polska   Według badań nad genomem współczesnych psów i wilków, psy i wilki wyewoluowały od wspólnego przodka między 9 …

więcej

Pies współcześnie

PIES Dotychczasowy pogląd na udomowienie psa zakładający świadome działanie człowieka, który schwytawszy młode szczenięta wilka nauczył je współżyć i współpracować z człowiekiem dla jego dobra za sprawą podjętych w końcu lat 90-tych badań amerykańskiego naukowców Raymonda i Lorny Coppingerów, odszedł do lamusa. Pod…

więcej

Przywiązanie... Głos w sprawie polskich psów łańcuchowych

Andrzej Kłosiński Przywiązanie... Glos w sprawie polskich psów łańcuchowych Owczarek podhalański Bućko z bacówki w okolicach Niedzicy, mimo iż część dnia spędza przy budzie, pracuje, podobnie jak jego przodkowie, pilnując owiec i dobytku pasterzy. Moja znajoma opowiadała mi niedawno zasłyszaną w poczekalni gabi…

więcej

Polo - gdy szczekanie staje się koszmarem

Andrzej KłosińskiPolo - gdy szczekanie staje się koszmarem Nasz niespełna roczny miniaturowy sznaucerek Polo jest bardzo szczekliwym i pobudliwym psem. Mamy z nim sporo kłopotów, bo każdego kto przychodzi do naszego mieszkania wita przeraźliwym, nieprzerwanym szczekaniem. Ostatnio zaczął nawet szczekać na odgłos prz…

więcej

Niewinna krew - głos w sprawie listy psów uznanych za agresywne

Andrzej Kłosiński Niewinna krew - głos w sprawie listy psów uznanych za agresywne Śmierć dziewczynki, zagryzionej przez rottweilera dziadków, którzy pozostawili dziecko z psem w ogrodzie, przemknęła niedawno przez media jako wiadomość dnia, ustępując szybko miejsca kolejnym tragicznym lub sensacyjnym wydarzeniom.…

więcej

Gdy para idzie w gwizdek

Andrzej Kłosiński Gdy para idzie w gwizdek..   Niszczą, szczekają, nie potrafią usiedzieć spokojnie na miejscu, boją się lub przeciwnie - są agresywne. Czasami tracą zainteresowanie światem i wycofują się. We wszystkich przypadkach niewątpliwie cierpią, a my wraz z nimi, jeśli jesteśmy bezradni wobec zach…

więcej

Feromonoterapia

Andrzej Kłosiński Feromonoterapia - kocie feromony policzkowe i psie feromony kojące   Odkryte pod koniec lat 50 feromony zwierzęce od kilku lat wykorzystuje się skutecznie w leczeniu zaburzeń zachowania naszych domowych zwierzaków - kotów i psów. Czym są feromony ? Feromony to specyficzne gatunkowo substan…

więcej

Agresywny Fidel

Andrzej Kłosiński Agresywny Fidel Nasz 3-letni mieszaniec wyżła Fidel nie tylko z wyglądu przypomina pewnego dyktatora. Na spacerach nie sprawia większych kłopotów. Co prawda nie jest ufny wobec obcych i nie lubi jak ktoś próbuje go pogłaskać, ale sam nie zaczepia ani ludzi, ani psów, chyba, że jest na smyczy, a inn…

więcej

Leo - zabawa w pociąg. Jak radzić sobie z problemem kopulowania ludzkich nóg

Andrzej Kłosiński Leo - zabawa w pociąg. Jak radzić sobie z problemem kopulowania ludzkich nóg Nasz półtoraroczny PON Leo od jakiegoś czasu wskakuje na ludzkie nogi i wykonuje ruchy kopulacyjne. Zdarza się to stosunkowo często, zwłaszcza gdy w domu dzieje się coś ekscytującego. Czasami trudno …

więcej

Nemo - gryzący szczeniak

Andrzej Kłosiński Nemo - gryzący szczeniak Kilka miesięcy temu, z myślą o naszych dzieciach, kupiliśmy szczeniaka Polskiego Owczarka Nizinnego. Specjalnie wybraliśmy tę rasę jako przyjazną i odpowiednią właśnie dla rodziny z dziećmi. Tymczasem nasz 5 miesięczny obecnie Nemo stał się agresywny wobec naszych dzieci 6-…

więcej

Kora demolka

Andrzej Kłosiński Kora demolka Mamy spory problem z naszą 14-miesięczną bokserką Korą. Od jakiegoś czasu zaczęła gryźć i niszczyć różne przedmioty, a ponieważ robi to podczas naszej nieobecności, nie możemy nic zrobić. Zaczęło się od kosza na śmieci, którego zawartość pogryziona w drobne kawałki zastawaliśmy na podł…

więcej

Depresja Astry

Andrzej Kłosiński Depresja Astry Od dłuższego czasu mamy niemiły i nasilający się problem z naszą kochaną 8-letnią suczką Astrą polegający na tym, że systematycznie i w ukryciu wylizuje swoje łapy. Doszło do tego, że wylizała sobie dwie brzydko wyglądające rany. Próbowaliśmy różnych sposobów - bandażowania łap, krzy…

więcej

Szalona Gina

Andrzej Kłosiński Szalona Gina Od dłuższego czasu mamy spore kłopoty z naszą półtoraroczną suczką Giną, mieszańcem pekińczyka, która jest bardzo nerwowa i szczekliwa. Największym problemem jest to, że oszczekuje i atakuje ludzi, zwłaszcza dzieci zarówno na spacerach jak i w naszym domu. Do tej pory radziliśmy sobie …

więcej

Etapy rozwoju psa

Andrzej Kłosiński Etapy rozwoju psa Podobnie jak w życiu człowieka, w życiu psa możemy wyróżnić etapy. Ich znajomość i respektowanie zasad rozwoju psiej psychiki pozwala na właściwe ułożenie relacji człowiek-pies już od chwili pojawienia się w domu małego i rozkosznego szczeniaczka. Etap noworodka - pierwsze 2 ty…

więcej

Nieufny Bari

Andrzej Kłosiński Nieufny Bari Od około pół roku mamy w domu przygarniętego ze schroniska średniej wielkości kundelka, który jest uroczym i bardzo przywiązanym do nas zwierzakiem nie sprawiającym większych kłopotów. Niestety nasz Bari ma jedną wadę, która jest dla nas bardzo uciążliwa - nie możemy nawet na krótki cz…

więcej

Ośmielanie Bony

Andrzej Kłosiński Ośmielanie Bony Moja suczka Bona jest bardzo lękliwa na spacerach. Każde wyjście poza teren posesji, na której mieszkamy, wiąże się z nieustanną czujnością i wypatrywaniem zagrożenia. Jeśli cokolwiek czy ktokolwiek pojawi się w zasięgu wzroku, Bona ucieka na sporą odległość i szczeka, a kiedy jest …

więcej

Lękliwa Ida

Andrzej Kłosiński Lękliwa Ida Mamy spory kłopot z naszą dziewięciomiesięczną suczką rasy Bergamasco, która od kilku miesięcy jest z nami. Jest bardzo zalękniona, boi się wszelkich hałasów i obcych osób. Nie sposób z nią wyjść na spacer, bo ciągle nerwowo rozgląda się wokół i boi się w…

więcej

Wybór psa

Andrzej Kłosiński Wybór psa W Polsce jest około 7 milionów psów. Jednak spora ich część spędza smutne, przywiązane do budy, życie, pełniąc rolę najtańszego systemu alarmowego. Tymczasem związek człowieka z psem poprzedzał wszelkie formy cywilizacji. Jako pierwsze z udomowionych zwierząt pies strzegł ludzkiego doby…

więcej

Oswajanie Alego

Andrzej Kłosiński Oswajanie Alego Tydzień temu adoptowaliśmy ze schroniska niewielkiego kundelka. Niestety, mimo, że robimy wszystko co w naszej mocy trudno nam wytrzymać z naszym nowym pupilem. Jest bardzo nerwowy, okropnie szczeka kiedy tylko dzieje się coś niespodziewanego w domu, na spacerach oszczekuje i atakuj…

więcej

Okresy krytyczne rozwoju szczeniąt - różnice w rozwoju emocjonalnym szczeniąt różnych ras

 Tłumaczenie: Małgorzata Barnaś Rok 2015 można uznać za ważny dla zwierząt z kilku różnych powodów. Jednym z nich jest bezprecedensowy werdykt jednego z nowojorskich sędziów, wydany w kwietniu, w którym stwierdzono, że zgodnie z zasadą habeas corpus dwóm szympansom należy przyznać status „osób prawnych” (Be…

więcej

Nanda - opowieść na Święta

Nanda - opowieść na Święta Za oknem pierwszy śnieg, na stole gorąca herbata, a historia mojego własnego psa pasuje jak ulał na bożonarodzeniową opowieść z morałem. Nanda, bo o niej będę pisał, jest samojedem z pierwszego miotu mojej hodowli. Urodziła się w małym miasteczku na Roztoczu, gdzie mieszkałem jakiś czas te…

więcej

Kennel Klatka dla psów

Kennel Klatka Kennel Klatka jest doskonałą pomocą w wychowaniu psa pod jednym wszak warunkiem - nigdy nie może być kojarzona z karą, jakimkolwiek negatywnym doświadczeniem i nie może być nadużywana. "...klatka to był super pomysl, choc właściwie jej nie uzywam, jeśli chodzi o zamykanie w niej psa. Jest otwarta a …

więcej

Adopcja psa

Andrzej Kłosiński Adopcja psa Decydując się na wzięcie bezdomnego psa ze schroniska lub w innych okolicznościach, trzeba pamiętać, że nie każdy pies będzie w stanie przystosować się do warunków jakie mu oferujemy, choćby w naszym, ludzkim mniemaniu były to warunki wręcz idealne. Wiadomo, na przykład, że psy młod…

więcej

Wybór szczeniaka

Andrzej Kłosiński Wybór szczeniaka Skąd wziąć psa ? Na pewno nie ma sensu szukanie najlepszego przyjaciela człowieka na bazarze, giełdzie, z pudełka czy bagażnika przed wystawą. Psy takie najczęściej rozmnaża się wyłącznie dla pieniędzy, oszczędzając na jedzeniu, zabiegach zdrowotnych (odrobaczanie, szczepienie…

więcej

Wczesna stymulacja neurologiczna szczeniąt

Andrzej Kłosiński Wczesna stymulacja neurologiczna szczeniąt   Przez stulecia człowiek próbował udoskonalać zdolności i możliwości psa, tak by jak najlepiej przystosować jego zachowanie do swoich potrzeb i zmieniających się warunków życia. Podstawowym sposobem udoskonalania wyglądu, charakteru i zachowania …

więcej

Czy pies nas dominuje?

Andrzej Kłosiński Czy pies nas dominuje? Tak zwana "teoria dominacji" - użyteczna prawda czy szkodliwa fikcja?   "Nasz pies nie chce nas słuchać, bo kompletnie nas zdominował. Przychodzi na zawołanie kiedy chce, podobnie wykonuje nasze polecenia, chyba, że mamy pod ręką coś smacznego. Zdarza mu się warczeć …

więcej

Dziecko i pies

Andrzej Kłosiński   Dobry kontakt dziecka z psem wspomaga jego rozwój emocjonalny i społeczny. Uczy respektu, szacunku, wrażliwości i odpowiedzialności wobec zwierząt i ludzi. Terapeutyczny kontakt z psem wykorzystuje się także coraz powszechniej w leczeniu autyzmu, dziecięcego porażenia mózgowego oraz różnych…

więcej

Jak pies z psem

Andrzej Kłosiński Jak pies z psem -  Przygotowanie psa na pojawienia się nowego psa. Podstawą umiejętności dobrych relacji psa z innymi przedstawicielami jego gatunku jest właściwa socjalizacja szczeniaka z psami, dbałość o utrzymywanie kontaktów z psami kiedy szczeniak dorasta w nowym domu, nie popełnianie …

więcej

Tylko nie fajerwerki - Strach przed petardami

Andrzej Kłosiński Tylko nie fajerwerki - Strach przed petardami   W okresie noworocznym jak bumerang powraca temat lęku naszych psich przyjaciół przed kanonadami fajerwerków i petard, które w ostatnich latach stały się niezwykle modnym sposobem obchodzenia wielu uroczystości, najbardziej zaś fetowania Syl…

więcej