Pies współcześnie

PIES

Dotychczasowy pogląd na udomowienie psa zakładający świadome działanie człowieka, który schwytawszy młode szczenięta wilka nauczył je współżyć i współpracować z człowiekiem dla jego dobra za sprawą podjętych w końcu lat 90-tych badań amerykańskiego naukowców Raymonda i Lorny Coppingerów, odszedł do lamusa.
Podobnie jeszcze niedawno powszechny pogląd jakoby pies, ze względu na swoje zachowanie był niedojrzałą, zdegradowaną formą wilka, nie ma większego sensu. Sukces ewolucyjny psa jako gatunku, unikalny proces ewolucyjny, niezwykłe zdolności przystosowania się niemal do każdych warunków i niesłychana zdolność zmian anatomicznych (żaden ssak nie ma tylu kształtów i możliwości ich zmiany), każą nazwać psa, za Coppingerem, "kameleonem ewolucji".
Trwająca przez tysiąclecia selekcja sprawiła, że zdolności poszczególnych ras psów dalece przekraczają zdolności jego przodka - wilka. Charty zdecydowanie lepiej widzą, bloodhoundy mają lepszy węch, psy zaprzęgowe szybciej i dalej biegają (husky jest najszybszym zwierzęciem na świecie na dystansie powyżej 20km), wiele ras ma silniejsze niż wilk szczęki.
Dlatego populacja psów liczy dziś około 400 000 000, a populacja wilków 400 000 - tysiąc razy mniej. Niezmienny od 5 milionów lat wilk jest współcześnie gatunkiem objętym ochroną i uznawanym przez ekologów za gatunek wskaźnikowy - jako jeden z pierwszych gatunków wycofuje się z obszarów objętych niekorzystnymi zmianami, np. tam gdzie wkracza ludzka cywilizacja.
To w istocie prymitywny drapieżnik mający małe możliwości przystosowania się do zmian środowiskowych. Dlatego wszelkie współcześnie podejmowane próby udomowienia wilka i skłonienia go do bliższej współpracy kończą się niepowodzeniem. Jedyne co można osiągnąć to brak lęku przed człowiekiem.
Ponieważ jednak wspólnym przodkiem wszystkich psów jest wilk, to właśnie wrodzone wzorce zachowania wilka, choć bardzo zmienione u współczesnych psów, są kluczem do zrozumienia ich zachowania.
Wilk to przede wszystkim doskonały drapieżnik - działająca z niezwykłą precyzją maszyna do zabijania. Jak wszystkie inne drapieżniki ma silnie zakodowany w mózgu i dziedziczny wzorzec zachowań zwany łańcuchem łowieckim. Ta sekwencja zachowań wyzwalana jest u głodnego wilka przez widok zdobyczy i jest wykonywana automatycznie i składają się na nią następujące elementy:

TROPIENIE -> WYPATRYWANIE -> PODCHODZENIE -> POGOŃ -> CHWYCENIE-ZABICIE -> ROZSZARPANIE -> ZJEDZENIE

Dla przetrwania każdego zwierzęcia istotne są trzy rzeczy - pokarm, możliwość rozmnażania się i unikanie zagrożeń. Fizyczne zmiany zwierząt są wyzwalane przez zmiany otoczenia i przystosowanie zachowania tak by umożliwić przetrwanie. Zmiany w otoczeniu, które umożliwiły domestyfikację wilka i powstanie psa jako gatunku miały miejsce 10-15.000 lat temu, kiedy człowiek rozpoczął osiadły tryb życia. Powstanie wsi umożliwiło niektórym dzikim zwierzętom stały, całoroczny dostęp do jedzenia, pod warunkiem, że były na tyle odważne, by zbliżyć się do ludzkich siedzib i skorzystać z resztek pozostawionych przez ludzi. Wysypiska śmieci wokół ludzkich wsi stały się bowiem dobrym źródłem pożywienia dla niektórych wilków i wielu innych zwierząt zdolnych tolerować względną bliskość człowieka. Ludzki śmietnik dostarczał także bezpiecznego schronienia dla szczeniąt, zostawianych przez dorosłe osobniki na czas dalekich polowań. Dla młodych, zależnych i niedoświadczonych osobników, nie posiadających zdolności łowieckich, ani umiejętności współpracy w stadzie, śmietnik zawierający drobne przekąski i żywą "zdobycz" w postaci drobnych gryzoni, pozwalał przetrwać, jeśli dorośli członkowie stada wrócili późno albo wcale. Bliskość ludzi chroniła też młode osobniki przed innymi drapieżnikami, przede wszystkim przed dzikimi kotami, żyjącymi z natury samotnie i nie zbliżającymi się do ludzkich siedzib.
Te z wilków, które nauczyły się wykorzystywać stały dostęp do jedzenia i bezpieczeństwo wiejskich śmietników, nauczyły się tolerować obecność człowieka i nie uciekać przed nim, jak to czyniły inne dzikie zwierzęta. Młode szczenięta z natury ufne i pozbawione lęku przed obcym, zaczęły postrzegać ludzi podobnie jak rodziców dostarczających pożywienie i podążać za nimi do wsi w nadziei znalezienia jeszcze bogatszych zasobów - resztek jedzenia między domami i ludzkich odchodów. Bezużyteczne dla ludzi resztki pokarmu (np. upolowanych zwierząt) oraz odchody stanowiły wartościowe pożywienie dla wilków, podobnie zresztą jak dla myszy czy szczurów. Z kolei rosnące szczenięta były doskonałym źródłem pożywienia dla ludzi i dlatego najprawdopodobniej nie były przeganiane poza obręb wsi. Chociaż przejście od społeczności zbieracko-myśliwskiej do uprawy ziemi i osadnictwa umożliwiło stały dostęp do pożywienia, to w okresach słabych zbiorów lub klęsk ludzka dieta musiała być uzupełniana m.in. mięsem młodych wilków. Te z kolei będąc w pobliżu ludzi i nie cierpiąc głodu, rosły i rozmnażały się dając zdrowsze potomstwo, a bliski bezpośredni fizyczny kontakt z człowiekiem i socjalizacja urodzonych we wsi szczeniąt była początkiem ich oswojenia i udomowienia.
Wiejskie psy sprzed kilkunastu tysięcy lat były następnie nieświadomie selekcjonowane przez człowieka w kierunku utrwalenia cech młodych osobników - skłonności do zabawy, braku rozwiniętej organizacji społecznej i zachowań drapieżnych właściwych dorosłym wilkom - tak by nie były dla ludzi niebezpieczne. Te cechy utrwalały się w kolejnych pokoleniach wiejskich psów. Niektóre z nich przejawiały jednak w dużej mierze zachowania drapieżników (łańcuch zachowań łowieckich) i stały się idealnym towarzyszem ludzkich polowań pomagając w tropieniu i podchodzeniu zwierzyny. Psy z częściowo zachowanym wzorem zachowań łowieckich były także pomocne przy pasieniu owiec i innego żywego inwentarza poza terenem wsi - wystarczyło tylko wyselekcjonować te osobniki, które nie mają skłonności do gryzienia i zabijania zaganianych zwierząt. Człowiek pozbywał się psów, które atakowały gospodarskie zwierzęta, a zachowywał i rozmnażał te, które kończyły łańcuch zachowań łowieckich na pogoni:

Tropienie -> Wypatrywanie -> Podchodzenie -> Pogoń

Psy, które atakowały inwentarz były zabijane lub używane do polowania. Natomiast osobniki, które zachowały w dorosłym wieku bardzo młodzieńcze zachowania i nie przejawiały chęci polowania lub pasienia, były doskonałymi stróżami

Wypatrywanie -> Szczekanie

Jeszcze inne, bardziej "dorosłe" w zachowaniu osobniki rozwiniętym instynktem posiadania przedmiotów i były selekcjonowane przez człowieka jako psy aportujące (retrievery)

Tropienie -> Wypatrywanie -> Podchodzenie -> Pogoń -> Chwycenie

W ten właśnie sposób doszło do ukształtowania podstawowych typów psów - pasących, tropiących, aportujących i stróżujących. Każdy z tych typów ewoluował z pierwotnych wiejskich psów - mniej rywalizujących, mniej drapieżnych od swych przodków wilków.
Współczesne klasyfikacje typów psów oparte są w dużej mierze o właściwe dla danego typu fragmenty łańcucha wilczych zachowań łowieckich i o to jak bardzo łańcuch ten został zmieniony przez celową selekcję prowadzącą do ukształtowania ras. U niektórych ras silna motywacja do wykonywania fragmentów zachowań łowieckich takich jak aportowanie czy zaganianie jest tak silna, że uniemożliwienie takich zachowań prowadzi do silnej frustracji. Oczywiście karanie psa za prezentowanie wrodzonych wzorców zachowań prowadzi do pogorszenia funkcjonowania psa - na przykład retriever karany za wyszukiwanie i przynoszenie przedmiotów może stać się agresywny.
Dalsza selekcja typów i ras przez ostatnie kilka tysięcy lat była podporządkowana użytkowości - selekcji takich cech zachowania i wyglądu, które były potrzebne przy wykonywaniu danej pracy. Tak doszło do ukształtowania silnych i łatwo widocznych psów strzegących stad bydła, czy psów pociągowych. Ponieważ człowiek nie potrzebował do pracy zbyt wielu psów, zwykle wybierał z miotu 1, 2 lub 3 najsilniejsze i najlepiej wyglądające szczenięta, pozwalając im przetrwać i dać potomstwo.
Obecna, licząca nieco ponad 100 lat, moda na tworzenie wciąż nowych ras jest dla psów sporym zagrożeniem. Selekcja w kierunku pożądanego przez człowieka wyglądu (niekiedy dziwacznego i sprawiającego psu cierpienie) i ograniczenie możliwości reprodukcji do wąskiej puli genów, jaką daje niewielka populacja danej rasy, sprawia, że ilość problemów ze zdrowiem i zachowaniem naszych pupili ciągle rośnie.
Innym źródłem problemów jest nagła zmiana trybu życia człowieka związana z postępem cywilizacji ostatnich kilkudziesięciu lat oraz zmiana roli psa. Współczesny pies coraz częściej nie musi (często też wbrew naturalnym skłonnościom rasy nie może) pracować dla człowieka. Ma przede wszystkim być domownikiem, dającym rozrywkę i emocjonalny kontakt towarzyszem życia. Przeprowadzki, podróże, długie godziny w samotności, zmieniające się nieustannie i zatłoczone otoczenie, niestały rytm dnia - to wyzwania, z którymi psy nie miały nigdy wcześniej do czynienia. Dlatego wiele z nich nie radzi sobie z takimi sytuacjami.
W 1873 roku powstała pierwsza organizacja kynologiczna British Kennel Club. Rok później dokonano pierwszej klasyfikacji ras, których było 50. Dziś po 130 latach ras jest ponad 500, a człowiek wciąż tworzy nowe (rocznie 3-4).
Czy znaczy to, że mamy do czynienia z sytuacją niebezpiecznego kryzysu w rozwoju populacji rasowych psów, ślepym zaułkiem ich ewolucji ? W niektórych wypadkach z pewnością tak jest, jednak trzeba wierzyć, że postęp wiedzy, wzrost wrażliwości i świadomości ludzi może przeciwdziałać tym niekorzystnym trendom.
Na szczęście także, tylko niewielka część z czterystumilionowej populacji psów żyje w bezpośredniej bliskości z człowiekiem, stąd nadzieja, a nawet pewność, że dobrostan psiej populacji jako całości nie jest i nie będzie w przyszłości w niebezpieczeństwie.

autor: Andrzej Kłosiński

Literatura - R.Coppinger, L.Coppinger - Dogs. A Startling New Understanding of Canine Origin, Behavior, and Evolution; SCRIBNER, New York, USA 2001

Wybierz tematykę artykułów

Obroże Elektryczne - O czy milczą ich producenci...

Dr Robert Falconer-Taylor, Centre of Applied Pet Ethology (COAPE) UK Tłumaczenie: Małgorzata Barnaś Nie zaprzeczamy, że niniejszy artykuł jest jednostronny – opowiadamy się w nim przeciwko stosowaniu obroży elektrycznych w szkoleniu psów. Co więcej, wszystkich twierdzących, że przedstawione tu informacje są zbyt…

więcej

Genomy współczesnych psów i wilków

  Genomy współczesnych psów i wilków dostarczają nowego wglądu w proces udomowienia The University of Chicago Medicine 16 stycznia 2014 Tłumaczenie: Andrzej Kłosiński, COAPE Polska   Według badań nad genomem współczesnych psów i wilków, psy i wilki wyewoluowały od wspólnego przodka między 9 …

więcej

Pies współcześnie

PIES Dotychczasowy pogląd na udomowienie psa zakładający świadome działanie człowieka, który schwytawszy młode szczenięta wilka nauczył je współżyć i współpracować z człowiekiem dla jego dobra za sprawą podjętych w końcu lat 90-tych badań amerykańskiego naukowców Raymonda i Lorny Coppingerów, odszedł do lamusa. Pod…

więcej

Przywiązanie... Głos w sprawie polskich psów łańcuchowych

Andrzej Kłosiński Przywiązanie... Glos w sprawie polskich psów łańcuchowych Owczarek podhalański Bućko z bacówki w okolicach Niedzicy, mimo iż część dnia spędza przy budzie, pracuje, podobnie jak jego przodkowie, pilnując owiec i dobytku pasterzy. Moja znajoma opowiadała mi niedawno zasłyszaną w poczekalni gabi…

więcej

Polo - gdy szczekanie staje się koszmarem

Andrzej KłosińskiPolo - gdy szczekanie staje się koszmarem Nasz niespełna roczny miniaturowy sznaucerek Polo jest bardzo szczekliwym i pobudliwym psem. Mamy z nim sporo kłopotów, bo każdego kto przychodzi do naszego mieszkania wita przeraźliwym, nieprzerwanym szczekaniem. Ostatnio zaczął nawet szczekać na odgłos prz…

więcej

Niewinna krew - głos w sprawie listy psów uznanych za agresywne

Andrzej Kłosiński Niewinna krew - głos w sprawie listy psów uznanych za agresywne Śmierć dziewczynki, zagryzionej przez rottweilera dziadków, którzy pozostawili dziecko z psem w ogrodzie, przemknęła niedawno przez media jako wiadomość dnia, ustępując szybko miejsca kolejnym tragicznym lub sensacyjnym wydarzeniom.…

więcej

Gdy para idzie w gwizdek

Andrzej Kłosiński Gdy para idzie w gwizdek..   Niszczą, szczekają, nie potrafią usiedzieć spokojnie na miejscu, boją się lub przeciwnie - są agresywne. Czasami tracą zainteresowanie światem i wycofują się. We wszystkich przypadkach niewątpliwie cierpią, a my wraz z nimi, jeśli jesteśmy bezradni wobec zach…

więcej

Feromonoterapia

Andrzej Kłosiński Feromonoterapia - kocie feromony policzkowe i psie feromony kojące   Odkryte pod koniec lat 50 feromony zwierzęce od kilku lat wykorzystuje się skutecznie w leczeniu zaburzeń zachowania naszych domowych zwierzaków - kotów i psów. Czym są feromony ? Feromony to specyficzne gatunkowo substan…

więcej

Agresywny Fidel

Andrzej Kłosiński Agresywny Fidel Nasz 3-letni mieszaniec wyżła Fidel nie tylko z wyglądu przypomina pewnego dyktatora. Na spacerach nie sprawia większych kłopotów. Co prawda nie jest ufny wobec obcych i nie lubi jak ktoś próbuje go pogłaskać, ale sam nie zaczepia ani ludzi, ani psów, chyba, że jest na smyczy, a inn…

więcej

Leo - zabawa w pociąg. Jak radzić sobie z problemem kopulowania ludzkich nóg

Andrzej Kłosiński Leo - zabawa w pociąg. Jak radzić sobie z problemem kopulowania ludzkich nóg Nasz półtoraroczny PON Leo od jakiegoś czasu wskakuje na ludzkie nogi i wykonuje ruchy kopulacyjne. Zdarza się to stosunkowo często, zwłaszcza gdy w domu dzieje się coś ekscytującego. Czasami trudno …

więcej

Nemo - gryzący szczeniak

Andrzej Kłosiński Nemo - gryzący szczeniak Kilka miesięcy temu, z myślą o naszych dzieciach, kupiliśmy szczeniaka Polskiego Owczarka Nizinnego. Specjalnie wybraliśmy tę rasę jako przyjazną i odpowiednią właśnie dla rodziny z dziećmi. Tymczasem nasz 5 miesięczny obecnie Nemo stał się agresywny wobec naszych dzieci 6-…

więcej

Kora demolka

Andrzej Kłosiński Kora demolka Mamy spory problem z naszą 14-miesięczną bokserką Korą. Od jakiegoś czasu zaczęła gryźć i niszczyć różne przedmioty, a ponieważ robi to podczas naszej nieobecności, nie możemy nic zrobić. Zaczęło się od kosza na śmieci, którego zawartość pogryziona w drobne kawałki zastawaliśmy na podł…

więcej

Depresja Astry

Andrzej Kłosiński Depresja Astry Od dłuższego czasu mamy niemiły i nasilający się problem z naszą kochaną 8-letnią suczką Astrą polegający na tym, że systematycznie i w ukryciu wylizuje swoje łapy. Doszło do tego, że wylizała sobie dwie brzydko wyglądające rany. Próbowaliśmy różnych sposobów - bandażowania łap, krzy…

więcej

Szalona Gina

Andrzej Kłosiński Szalona Gina Od dłuższego czasu mamy spore kłopoty z naszą półtoraroczną suczką Giną, mieszańcem pekińczyka, która jest bardzo nerwowa i szczekliwa. Największym problemem jest to, że oszczekuje i atakuje ludzi, zwłaszcza dzieci zarówno na spacerach jak i w naszym domu. Do tej pory radziliśmy sobie …

więcej

Etapy rozwoju psa

Andrzej Kłosiński Etapy rozwoju psa Podobnie jak w życiu człowieka, w życiu psa możemy wyróżnić etapy. Ich znajomość i respektowanie zasad rozwoju psiej psychiki pozwala na właściwe ułożenie relacji człowiek-pies już od chwili pojawienia się w domu małego i rozkosznego szczeniaczka. Etap noworodka - pierwsze 2 ty…

więcej

Nieufny Bari

Andrzej Kłosiński Nieufny Bari Od około pół roku mamy w domu przygarniętego ze schroniska średniej wielkości kundelka, który jest uroczym i bardzo przywiązanym do nas zwierzakiem nie sprawiającym większych kłopotów. Niestety nasz Bari ma jedną wadę, która jest dla nas bardzo uciążliwa - nie możemy nawet na krótki cz…

więcej

Ośmielanie Bony

Andrzej Kłosiński Ośmielanie Bony Moja suczka Bona jest bardzo lękliwa na spacerach. Każde wyjście poza teren posesji, na której mieszkamy, wiąże się z nieustanną czujnością i wypatrywaniem zagrożenia. Jeśli cokolwiek czy ktokolwiek pojawi się w zasięgu wzroku, Bona ucieka na sporą odległość i szczeka, a kiedy jest …

więcej

Lękliwa Ida

Andrzej Kłosiński Lękliwa Ida Mamy spory kłopot z naszą dziewięciomiesięczną suczką rasy Bergamasco, która od kilku miesięcy jest z nami. Jest bardzo zalękniona, boi się wszelkich hałasów i obcych osób. Nie sposób z nią wyjść na spacer, bo ciągle nerwowo rozgląda się wokół i boi się w…

więcej

Wybór psa

Andrzej Kłosiński Wybór psa W Polsce jest około 7 milionów psów. Jednak spora ich część spędza smutne, przywiązane do budy, życie, pełniąc rolę najtańszego systemu alarmowego. Tymczasem związek człowieka z psem poprzedzał wszelkie formy cywilizacji. Jako pierwsze z udomowionych zwierząt pies strzegł ludzkiego doby…

więcej

Oswajanie Alego

Andrzej Kłosiński Oswajanie Alego Tydzień temu adoptowaliśmy ze schroniska niewielkiego kundelka. Niestety, mimo, że robimy wszystko co w naszej mocy trudno nam wytrzymać z naszym nowym pupilem. Jest bardzo nerwowy, okropnie szczeka kiedy tylko dzieje się coś niespodziewanego w domu, na spacerach oszczekuje i atakuj…

więcej

Okresy krytyczne rozwoju szczeniąt - różnice w rozwoju emocjonalnym szczeniąt różnych ras

 Tłumaczenie: Małgorzata Barnaś Rok 2015 można uznać za ważny dla zwierząt z kilku różnych powodów. Jednym z nich jest bezprecedensowy werdykt jednego z nowojorskich sędziów, wydany w kwietniu, w którym stwierdzono, że zgodnie z zasadą habeas corpus dwóm szympansom należy przyznać status „osób prawnych” (Be…

więcej

Nanda - opowieść na Święta

Nanda - opowieść na Święta Za oknem pierwszy śnieg, na stole gorąca herbata, a historia mojego własnego psa pasuje jak ulał na bożonarodzeniową opowieść z morałem. Nanda, bo o niej będę pisał, jest samojedem z pierwszego miotu mojej hodowli. Urodziła się w małym miasteczku na Roztoczu, gdzie mieszkałem jakiś czas te…

więcej

Kennel Klatka dla psów

Kennel Klatka Kennel Klatka jest doskonałą pomocą w wychowaniu psa pod jednym wszak warunkiem - nigdy nie może być kojarzona z karą, jakimkolwiek negatywnym doświadczeniem i nie może być nadużywana. "...klatka to był super pomysl, choc właściwie jej nie uzywam, jeśli chodzi o zamykanie w niej psa. Jest otwarta a …

więcej

Adopcja psa

Andrzej Kłosiński Adopcja psa Decydując się na wzięcie bezdomnego psa ze schroniska lub w innych okolicznościach, trzeba pamiętać, że nie każdy pies będzie w stanie przystosować się do warunków jakie mu oferujemy, choćby w naszym, ludzkim mniemaniu były to warunki wręcz idealne. Wiadomo, na przykład, że psy młod…

więcej

Wybór szczeniaka

Andrzej Kłosiński Wybór szczeniaka Skąd wziąć psa ? Na pewno nie ma sensu szukanie najlepszego przyjaciela człowieka na bazarze, giełdzie, z pudełka czy bagażnika przed wystawą. Psy takie najczęściej rozmnaża się wyłącznie dla pieniędzy, oszczędzając na jedzeniu, zabiegach zdrowotnych (odrobaczanie, szczepienie…

więcej

Wczesna stymulacja neurologiczna szczeniąt

Andrzej Kłosiński Wczesna stymulacja neurologiczna szczeniąt   Przez stulecia człowiek próbował udoskonalać zdolności i możliwości psa, tak by jak najlepiej przystosować jego zachowanie do swoich potrzeb i zmieniających się warunków życia. Podstawowym sposobem udoskonalania wyglądu, charakteru i zachowania …

więcej

Czy pies nas dominuje?

Andrzej Kłosiński Czy pies nas dominuje? Tak zwana "teoria dominacji" - użyteczna prawda czy szkodliwa fikcja?   "Nasz pies nie chce nas słuchać, bo kompletnie nas zdominował. Przychodzi na zawołanie kiedy chce, podobnie wykonuje nasze polecenia, chyba, że mamy pod ręką coś smacznego. Zdarza mu się warczeć …

więcej

Dziecko i pies

Andrzej Kłosiński   Dobry kontakt dziecka z psem wspomaga jego rozwój emocjonalny i społeczny. Uczy respektu, szacunku, wrażliwości i odpowiedzialności wobec zwierząt i ludzi. Terapeutyczny kontakt z psem wykorzystuje się także coraz powszechniej w leczeniu autyzmu, dziecięcego porażenia mózgowego oraz różnych…

więcej

Jak pies z psem

Andrzej Kłosiński Jak pies z psem -  Przygotowanie psa na pojawienia się nowego psa. Podstawą umiejętności dobrych relacji psa z innymi przedstawicielami jego gatunku jest właściwa socjalizacja szczeniaka z psami, dbałość o utrzymywanie kontaktów z psami kiedy szczeniak dorasta w nowym domu, nie popełnianie …

więcej

Tylko nie fajerwerki - Strach przed petardami

Andrzej Kłosiński Tylko nie fajerwerki - Strach przed petardami   W okresie noworocznym jak bumerang powraca temat lęku naszych psich przyjaciół przed kanonadami fajerwerków i petard, które w ostatnich latach stały się niezwykle modnym sposobem obchodzenia wielu uroczystości, najbardziej zaś fetowania Syl…

więcej